Ruzie op de Mont Ventoux

Wat kinderen echt van ons nodig hebben tijdens een conflict

De vakantieperiode is er voor vele ouders een dubbel gegeven. Meer rust, minder werken, minder ballen tegelijkertijd in de lucht houden. Maar ook andere ritmes, op reis gaan, veel bezoeken, drukke en vaak latere dagen. Voor ons was dat de voorbije 2 weken niet anders.

Op een avond reed ik met mijn ouders en andere familie de Mont Ventoux op om de zonsondergang te zien. Mijn kindjes lagen zelf al in bed en mijn man was in het huisje gebleven om op hen te letten. 

Er waren nog veel mensen en gezinnen op de Mont Ventoux met hetzelfde idee. Zo ook een groep bestaande uit een tweetal gezinnen, met meerdere kinderen van begin lagere school leeftijd. Op een bepaald moment heeft een van de kinderen de haren vast van het andere kind, dat luid begint te jammeren. Een van de papa’s reageert. Ik merk dat de stress omhoog gaat. De vader schiet in actie en zegt met luide stem. “Maar allee, wat doe jij nu? Laat los!” Maar dat gebeurd niet. De vader begint te trekken aan het hand van het ene kind. Er wordt dus harder getrokken aan het haar van het andere kind, dat luider begint te huilen. De vader wordt bozer: “maar waarom doe je dat nu?! Laat los!” roept hij. Nog steeds laat het kind niet los, waarop de vader op het hand van het kind slaat. Die loslaat en zelf begint te huilen. Opnieuw vraagt de vader boos waarom ze dat deed. Geen antwoord. Twee huilende kinderen en een boze vader is het resultaat van deze korte interactie. 

Meerdere kinderen samen is vaak gezellig, maar die kinderen (in verschillende leeftijdsfasen) hebben vaak andere behoeften. Of net behoeften die in competitie zijn met die van het ander kind. Conflicten ontstaan dus snel en vaak. Als ouder is dat niet leuk. (Ik vind dat zelf trouwens een van de frustrerendste aspecten van het ouderschap momenteel.)

Maar als ouder hebben we ook wel de verantwoordelijkheid om hier op een goede manier mee om te gaan. Zodat kinderen vaardigheden leren als hun behoeftes uiten zonder agressie. Iets wat deze vader op dat moment niet helemaal gelukt is. De behoefte van de vader om het ene kind veilig te houden, heeft waarschijnlijk op dat moment de overhand gekregen op de behoefte om de kinderen iets bij te brengen over conflicten oplossen.

Geen enkele ouder is perfect en elk moment is anders. Zou deze vader in begeleiding komen zijn er heel wat dingen die we samen kunnen verkennen die mee bepaald hebben wat er in dat moment gebeurde: hoe zat het met zijn draagkracht op dat moment? Was er een andere volwassene die had kunnen helpen? Of is hulp vragen voor hem geen optie, ook al zijn er mensen? Hoe is hij zelf opgevoed? Hoe kijkt hij naar opvoeden? Wat is het temperament van de kinderen? Wat speelt er nog allemaal mee? Maar in de eerste plaats is er de wens om het anders te doen? 

Los van deze context zijn er wel dingen die meest beter werken dan mee in de stress en de agressie schieten. Wat trouwens veel makkelijker gezegd is dan gedaan, want agressie lokt agressie uit, zelfs al is het van een kleine kinderhand. De eerste stap is ademen en een seconde pauze inlassen. Onze eerste reactie is vaak om in het conflict te springen, ongetwijfeld voor allemaal eervolle doelen. Maar meegaan in de strijd zorgt dat we zelf minder kunnen nadenken. 

Daarnaast is ‘partij kiezen’ ook meestal niet helpend. We weten niet wat er vooraf gegaan aan het conflict tussen onze kinderen en een kind dat slaat, krabt, bijt, aan haren trekt voelt zich meestal net al heel machteloos. Wat dan wel? Onderbreek rustig de agressie. Niet door handen zelf weg te trekken, kinderen uit elkaar te duwen,... Maar door met je lijf tussenin te gaan staan, zo rustig mogelijk. In het geval van de vader en de meisjes op de Mont Ventoux had ik waarschijnlijk mijn hand gelegd op het hand dat aan de haren trok en die zonder agressie, maar wel stevig, op het hoofd van het andere meisje geduwt/vastgehouden. Vraag dan rustig om los te laten en erken de emotie die eronder zit. “Jij bent heel boos hé.” 

Kies bij voorkeur geen partij en communiceer duidelijk dat ieder mag vertellen wat er gebeurd is. Misschien zo iets: “Ik weet niet wat er gebeurd is maar ik wil graag naar jullie allebei luisteren”

Het moeilijk met conflicten is vaak dat je het niet zag en dat elke partij vaak een andere ‘ingang’ neemt op de waarheid. (In het systemisch werken noemen we dat de ‘interpunctiestrijd’) Denk aan de bekende afbeelding van de vaas en het vrouwenhoofd in zwart-wit - allebei waar tegelijkertijd. Dus focus niet op het achterhalen van de waarheid 

Wat vaak beter werkt is: de conflictcyclus of het verloop van het conflict neutraal uitleggen (wat gebeurde er?), positieve intenties vertalen (wat wou elk bereiken?) en alternatieven aanbieden (hoe hadden jullie die anders kunnen aanpakken?). Ik ken het hele verhaal niet van op de Mont Ventoux maar daarnet nog was er ruzie tussen mijn twee kinderen.De oudste wou de jongste helpen met puzzelen en haar strategie was de jongste onderbreken en het puzzelstukje afpakken, maar de kleinste wou vooral zelf proberen. Dus ik pauzeer het conflict, zoek naar het verloop van de acties en even later puzzelen ze verder. De oudste begreep het en ik bedankte haar voor haar intentie tot helpen. 

Hier was natuurlijk geen sprake van elkaar pijn doen. Dus wat als dat wel het geval is?

Wat als het ene kind het andere pijn deed? Of wat als elkaar pijn deden? Ik hoor vaak volwassenen de opdracht geven aan kinderen om sorry te zeggen. En daarna soms ook nog het verwijt dat ze het moeten menen. En eerlijk: daar heb ik een hekel aan! Verplicht een kind niet tot herstel. Feit is dat kort na een conflict kinderen niet altijd bereid zijn sorry te zeggen. En veel volwassenen trouwens ook niet. De emotie kan nog te hoog zitten, we moeten nog even stoom afblazen of kinderen bezitten gewoon nog niet de vaardigheid om schuld te voelen en na te denken over hun acties (Het geweten is gemiddeld pas volledig ontwikkeld op 7-jarige leeftijd!)

Vanuit Nieuwe Autoriteit bieden we dan als volwassene onze excuses aan in de plaats van het kind. Je kan dus zeker altijd uitnodigen tot herstel. Onder welke vorm dan ook: een sorry, een tekening, een knuffel… Maar als het kind hier niet klaar voor is, doe jij het als volwassene. Zo geef je het goede voorbeeld, en geloof me daar leren kinderen veel uit! In andere domeinen is dat trouwens de normaalste zaak van de wereld: spreekt je kind een woord niet goed uit, ga je het hem voor doen. Niet boos worden en eisen dat hij het toch doet.Nog mooier is als je kan vragen aan de gekwetste partij wat ze nodig hebben om het terug ‘goed te maken’.. En hier geldt hetzelfde. Soms is deze partij niet klaar om iets van herstel te aanvaarden. En dan is dat even zo. Probeer later opnieuw als de gemoederen wat gezakt zijn.  

Het is nooit te laat om een conflict op te lossen en kinderen hierover te leren.