Straffen om te leren

Opvoeden zonder straffen en belonen. Het lijkt onhaalbaar. Het is zo ingesleten in onze maatschappij. Het beleid is ervan doordrenkt. Te snel rijden en geflitst: boete. Maar wat leren we hieruit? Het belang van veilig rijden, begrijpen we daarmee vanwaar welke snelheidslimieten komen, geven we daarna meer om de andere weggebruikers wiens veiligheid we misschien in gevaar brengen... Vaak is het antwoord nee. Of als het antwoord op een van deze vragen toch ja is, komt dat niet door die boete. Wat leren we wel door die boete? Vooral onthouden waar flitspalen en trajectcontroles zijn.

En wat met ons vertrouwen? Wanneer we een fixe boete kregen zijn we vaak boos op de verkeerspolitie of het verkeersbeleid. Het stimuleert geen vertrouwen en je voelt je niet gezien. En dit zijn wij vaak als volwassenen.

Ons brein leert door associaties te maken. Komen twee patronen van activiteit voldoende samen voor dan vormen ze een geïntegreerd netwerk. Samen actief. Je hoort sirenes en ziet een ambulance. Gaandeweg is dit krachtige associërend leren omgebogen naar 'we moeten onze kinderen (en volwassenen, denk aan de boete) leed bezorgen zodat ze leren wat gewenst of goed is'. En we doen het met z'n allen vaak met de beste bedoelingen. Je peuter kleurt op de muur of je 8-jarige neemt nog een koek. Dat gedrag willen we niet zien. Dus we straffen, onthouden dingen die fundamenteel nodig zijn voor kinderen hun ontwikkeling. Dan zal het dit wel leren.

Alleen klopt dat niet helemaal. Want wat leert een kind echt als je het straft of daarmee dreigt? Welke associatie is de meest directe, de meest primaire? Niet als ik op de muur kleur, ben ik mijn stiften kwijt. Of moet ik in de hoek staan. Er zit nog een belangrijke factor tussen. Het is de persoon en de actie die ervoor zorgen dat de stiften weg zijn. Je leer dat het oke is om macht te gebruiken over een ander. Dat het oke is om pijn te doen als je boos of gefrustreerd bent. Je leert dat liefde voorwaardelijk is, en je enkel aanvaard wordt of graag gezien wordt als je 'juist doet'.

Fouten maken mag niet, experimenteren dan ook niet. Want anders kan je levensnoodzakelijke relaties kwijtraken. We kampen met z'n allen met perfectionisme, angst voor fouten of afwijzing en leven niet meer voluit.